Položaj žene u religiji: razlika i(li) neravnopravnost?

Religiju, kao i njene príncipe i okvire u kojima postoji dobrovoljno možete prihvatiti/poštovati ili ne. Međutim, neka pitanja, kao što je na primer položaj žene u religiji, svakako su zanimljiva za razmatranje. Bez želje da vređem i osporavam bilo čija religijska uverenja i(li) osećanja, a povodom vesti o prvoj sveštenici u Beogradu, koju je nedavno imenovala Slovačka evangelističa crkva, u ovom teksto baviću se analizom položaja žene u jednoj od tri dominantne religije – Hrišćanstvu.

Po Hrišćanstvu (čini se), žena je “drugostvorena”, “nečista”, vinovnica Prvog greha i podređena – mužu, ocu, muškarcu, jer, kako Biblija kaže “muž je glava ženi” i “muž nije sazdan radi žene, nego žena radi muža”.

Pokoravanje, poslušnost, bespogovorno zauzimanje nižih lestvica u (patrijarhalno) kreiranoj hijerarhiji samo neki su od zahteva koje ova religija postavlja pred ženski pol. Početak treba tražiti u prvim učenjima i svetim spisima za koje se vezuje ova religija.

Tako u Starom Zavetu saznajemo da je Bog stvorio prvog čoveka od svog daha, a ženu od čovekovog rebra, nazvavši je “čovečicom”. “Muškarac je stvoren po slici Boga samog a žena je “drugačija”. Nerazjašnjeno ostaje da li je žena “pravi” čovek, s obzirom da joj nije udahnut dah Božiji”, pita se Dorete Vezeman u članku “Objašnjenja za podređen položaj žene u zapadnjačkoj kulturi”.

“Analizom Biblije, dakle, može se utvrditi da u hrišćanstvu prevladava jedna nepovoljna slika o ženi kao grešnoj, lakomislenoj, svadljivoj, pakosnoj, prevrtljivoj osobi, primećuje i Žarko Trebješanin u knjizi “Stereotip o ženi u srpskoj kulturi”. Tako, na primer u Starom Zavetu piše da “iz odijela izlazi moljac, a od žena ženska zloća. Bolja je zloća muška nego dobrota ženska; od žene potječe sramota i ruglo”.

Prema mišljenju nekih teoretičara u Novom Zavetu se ženska inferiornost iz religijskog polako prenosi i na ostale nivoe društvenog života i društvenih odnosa, a žena se posmatra kao (u svakom pogledu) niže biće od muškarca. Neka druga tumačenje, pak, govore o učenju koje teži izjednačavanju muškaraca i žena.

Apostol Pavle, na primer, u svojim poslanicama Korinćanima proklamuje čitav niz zabrana i pravila kojih bi žene trebalo da se pridržavaju. On žene savetuje i “da pokriju kosu, da kod kuće budu pokorne i slušaju svoje muževe”. Slično mišljenje delili su i neki kasniji teolozi, pa tako u nekim izvorima možemo naći stavove da žene ne bi trebalo da razgovaraju o religioznim temama (uopšte ni da govore previše), već je na njima da sede u kući, mole se, obavljaju kućne poslove i budu pokorne muževima.

Kako su ovi i slični stavovi bili duboko rašireni u društvu, crkva se kroz istoriju bavila pitanjem jesu li žene zaista ljudska bića, ili možda neka vrsta đavola, ili su pak ontološki niža bića, ali je Lionski sabor, 584. godine (na osnovu jednog glasa razlike) potvrdio da su žene ipak ljudska bića.

Fotografija: www.123rf.com

Mesto u crkvenoj hijerarhiji

Žene ne mogu dospeti na visoka mesta u crkvenoj hijerarhiji, a u većini hrišćanskih verskih zajednice, ne mogu biti rukopoložene za sveštenice.

Nemogućnost žena da pristupe svešteničkoj službi u crkvama koje to ne dozvoljavaju (Rimokatolička crkva, Pravoslavna crkva i neke protestantske konfesije kao što su Hrišćanska Baptistička crkva i Crkva Isusa Hrista svetaca poslednjih dana) opravdava se teološkim razlozima. Rečima škotskog verskog reformatora, Džona Noksa, “podsticati žene da vladaju, da se uzdignu, da nekome budu nadređene ili na čelu kakvog carstva naroda ili grada je protivno prirodnom poretku”.

Da to nije nepromenjivo govori podatak da su neke verske zajednice, kao što su Episkopalna i Anglikanska crkva počele raditi na poboljšanju prava žena i izjednačavanju žena s muškarcima, između ostalog dozvolivši ženama da postaju sveštenice i odobrivši im titulu biskupa-

Ako već govorimo o hrišćanskim spisima i(li) gnostičkim jevanđeljima, kanonskim i(li) nekanonskim izvorima, treba se setiti žena koje se u njima spominju kao sledbenice, družbenice, učenice i rođake Isusa Hrista, koje su ravnopravno učestvovale u dijalozima sa njim i širenju njegovog učenja.

Osim zabrane koja se odnosi na svešteničku službu, imamo i čitav niz sankcija koje se odnose na obične vernice, pa tako za vreme menstruacije ona ne sme ulaziti u hram, primiti pričest, niti celivati ikone, jer je, prema dugoj judeo-hrišćanskoj tradiciji, u tom periodu nečista, a van njega u crkvu može ući pokrivene glave.

Verske zajednice i ženska prava

Crkva i danas ima oštre stavove po pitanju abortusa, pa čak i kontracepcije, u kojima ide toliko daleko da traži zabranu, ukidanje ili strogo ograničavanje ovog ženskog prava (fetus se smatra živim bićem, a žena koja izvrši abortus čedomorkom).

Dominantan stav o kontracepciji i upotrebi kontraceptivnih sredstava i metoda u cilju planiranja porodice možda je najbolje oslikan rečima Rafaela Ljano Ćifuntesa, pomoćnog biskupa u Rio de Ženeiru, koji je jednom prilikom izjavio: “Crkva je protiv upotrebe kondoma. Seksualni odnosi između muškarca i žene treba da budu prirodni. Nikada nisam video da mali pas stavlja kondom kada ima odnose sa kujom”. Njegove kolege, kardinal Obando iz Nikaragve i kardinal Emanuel Vamala iz Ugande idu još dalje, govoreći svojim vernicima da se upotrebom prezervativa prenosi AIDS.

Fotografija: www.4womaninbusiness.co.uk

Druga strana medalje – feministička teologija

Međutim, religiji se može pristupiti i iz drugog ugla. Dokaz za to je i feministička teologija koja kitički otvara i preispituje pitanja religije, kroz sintezu feminizma i teologije. Tako, feministička teologija preispituje i istražuje iskustvo verskog života žena, mogućnosti za popravljanje položaja žena unutar verskih zajednica, načine za uvažavanje ženskog doprinosa razvoju religije, nove i adekvatnije puteve za tumačenje dogmatskih verskih tekstova . Meri Dejli, na primer, “smatra da je bog kao muška osoba seksistička provokacija koja opravdava tlačenje žena od strane muškaraca”, dok manje radikalne feministkinje, poput Rosmery R. Ruether, smatraju da Bog svoje potpuno ostvarenje nalazi u hrišćanskim zajednicama gde se ljudske, a ne muške vrednosti stavljaju na prvo mesto i crkvama u kojima se propoveda jednakost svih ljudi – bez obzira na rod ili društveni status, a u kojima o tim vrednostima i žene mogu da propovedaju.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *