Nit koja spaja ekologiju i feminizam

Ekofeminizam je socijalni i politički pokret koji ujedinjava environmentalizam i feminizam, zajedno s nekim strujama koje povezuju duboku ekologiju i feminizam. Ekofeminizam, kao jedan od pravaca modernog feminizma predstavlja jedan od načina razmatranja ljudskog uticaja na prirodu, ali i način za pronalaženje veze između muške dominacije nad prirodom, podjednako kao i nad ženama.

Ternin ekofeminizam je prva upotrebila francuska feministkinja Francoise d’Eaubonne, u delu “Feminizam ili smrt”, iz 1974. godine, gde ga je definisala kao “ženski potencijal za poticanje ekološke revolucije kojom bi se uspostavili novi odnosi čovečanstva prema Zemlji, koji će mu osigurati opstanak, a tako i novi odnosi između muškarca i žene”.

Neki od glavnih ciljeva ekofeminizma od početka su bili izgradnja veza između feminizma i ekologije i ukazivanje na nedostatke savremene teorije životne sredine. Zastupnice ovog pokreta smatraju da su pojmovi prirode društveno konstruisani, baš kao i pojmovi roda.

Ekofeminizam se, prema nekim teoretičarima, od feminizma razlikuje akcentom na brigu o očuvanju životne sredine.

Isključivo je antihijerarhijski, što se može videti iz stava jedne od najpoznatijih ekofeminističkih teoretičarki Ynestre King koja tvrdi da „ne postoji prirodna hijerarhija. Ljudska hijerarhija je projektovana na prirodu i zatim upotrebljena da opravda društvenu dominaciju.“

Pravac ekofeminizma koji se razvijao u zemljama III sveta poznat je kao kulturni ekofeminizam.

Najpoznatija predstavnica ovog pravca je Vandana Shiva, indijska fizičarka i filozofkinja, koja je svoje teze razradila u delima, kao što su “Nasilje zelene revolucije”, “Ostati živ”, “Ekofeminizam”. Takođe, ona oštro kritikuje nove poljoprivredne i reproduktivne tehnologije i aktivna je u borbi protiv uništavanja životne sredine.

Shiva ukazuje i na to da su ekofeministkinje pružile temeljnu kritiku zapadne militantne nauke, koja je, prema njenim rečima „neracionalno, devalvirala sve ono na čemu opstaje“, pa su, kako tvrdi ova aktivistkinja, “tako pridonele očuvanju, ili barem ublažavanju, eksploatacije, ekosustava i biološke raznolikosti, naročito u zemljama Trećeg sveta.”

Ona je predvodila i nenasilni pokret “Čipko” (Chipko), aktivan 70-tih godina 20-tog veka, čije su pripadnice imale taktiku grljenja drveća, kako bi sprečile njihovo rušenje.

Osim Shive, važna imena u ekofeminizmu su Petra Keli, za koju kažu da je „jedna od istinskih ikona modernog nemačkog i evropskog ekološkog pokreta“, Ynestra King, jedna od osnivačica konferencije “Žene i život na Zemlji” , 1980. godine i Rejčel Karson pomorska biološkinja i aktivistkinja.

Pored kulturnog, značajni pravci u okviru ekofeminizma su i liberalni, socijalni, radikalni i spiritualni ekofeminizam.

Kao i svaki drugi društveni pokret, i ekofeminizam trpi različitae kritike. Ono što mu se najviše zamera je poistovećivanje žena i prirode, pripisivanje većih emotivnih sposobnosti ženama i (često) ignorisanje ženskih razlika.

Inače se ekofeminizam kao predmet može izučavati na univerzitetu Harvard i nizu drugih naučnih institucija.

Može se reći da ekofeminizam postavlja dobra pitanja i poseduje potencijale za razvijanje teorijsko-aktivističkog modela, a vreme će pokazati da li će razvoj ovog pokreta krenuti uzlaznim putem, ili će on postati još jedna marginalizovana teorija, koja će se u budućnosti pominjati samo kao teorija koja je obeležila neki istorijski period.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *