Jelisaveta Načić – žena sa vizijom

“Koliko je lepota priroda dala Beogradu, a koliko mu je malo čovek dao. Kad se poredi izgled sadašnjeg Beograda sa izgledima pojedinih velikih varoši, tek se može videti koliko Beograd ni malo ne odgovara jednoj varoši dvadesetog veka i pred kako velikim zadatkom stoji Beograd, koji sa ovakvim svojim uređenjem kakvo danas postoji ne odgovara ni jednoj većoj dobro uređenoj palanci evropskoj, a ne prestonici. No za podizanje jedne varoši pored zauzimanja opštine, potrebno je zauzimanje i pojedinaca, zauzimanje njenih kapitalista, i pojedinih društava. A glavni faktor je novac – milioni – sa kojima smo mi tako siromašni.”

Jelisaveta Načić 

Jelisaveta Načić je rođena davne 1878. godine u porodici beogradskog trgovca, kao najmlađe dete. Uvek je bila odličan đak, te se Jelisaveta smelo odličuje da upiše Tehnički fakultet u Beogradu. Ova odluka je bila veoma smela za devojku u Srbiji krajem devetnaestog veka, kada se smatralo da žena ne bi trebalo da se obrazuje niti radi, ili bi u najboljem slučaju mogla da se školuje za učiteljski ili nastavnički poziv. Naime, iste godine kada je Jelisaveta Načič upisala Tehnički fakultet, na njemu je otvoren poseban odsek za arhitekturu.

Prve generacije školovanih arhitekata su sa sobom donosili nove stilove i tendencije u stilu gradnje. U tom periodu se pojavljuje francuska dekorativistička arhitektura, koja je predstavljala direktan uticaj poslednje Pariske izložbe. U Srbiji dolazi do obnove srpsko-vizantijskog stila. Jedan od nosilaca novih inspirativnih ideja je svakako bila i Jelisaveta Načić.

Odmah po završetku studija, sa samo dvadeset i dve godine, Jelisaveta se zaposlila u Ministarstvu građevina, ali zbog tadašnjih propisa, kao žena, nije mogla dobiti zvanje činovnika. Nakon položenog državnog ispita, dobila je mesto arhitekte u Inžinjersko-arhitektonskom odseku Beogradske opštine. Na početku karijere joj je bilo omogućeno da radi samo kao crtač, ali to nije obeshrabrilo ovu mladu ženu, koja je shvatala da mora što pre da ugrabi priliku koja joj se pruža. Svoju prvu šansu je dobila kada se raspisao konkurs za izradu idejnog rešenja za projekat crkve u Topoli. Na tom konkursu je osvojila treće mesto, koje joj je omogućilo da dobija nove porudžbine.

Prvi rad koji je Jelisaveta imala bilo je izvođenje radova na uređenju Malog Kalemegdana. Masivne, kamene i barokne stepenice kojima se sa Savske Aleje silazilo u Parisku ulicu, kao i sama ograda koja je krasila stepenice i koja je stilizovana pod uticajem secesije jedan su od prvih arhitektonskih poduhvata Jelisavete Načić. Svakako bih navela i jedan od njenih većih radova, delo iz oblasti sakralne arhitekture, projekat crkve Aleksandra Nevskog koja se nalazi u Francuskoj ulici. Projekat je počeo da se gradi 1912. godine po Jelisavetinim nacrtima, ali je zbog Prvog svetskog rata gradnja prekinuta.

Davne 1913. godine dobila je mogućnost da projektuje Terazijski slavoluk, koji je bio postavljen na terazijama u čast srpskim vojnicima iz Balkanskih ratova. Prvi svetski rat je i njoj doneo veliku patnju, jer su je okupatori proterali u logor Nežider. Nakon završetka rata i povratka iz logora, ova uporna, talentovana i hrabra žena, se više nikada nije vratila svom pozivu. Jelisaveta će ostati upamćena po lepoti dela koja je ostavila i činjenici da se upornošću može postići nemoguće. Jelisaveta nam svima može biti uzor i podstrek da se uz mnogo truda može uraditi ono što ni jedna nije pre nas.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *